De Linux-terminal is een van de krachtigste onderdelen van Linux. Met een paar eenvoudige commando’s kun je bestanden beheren, informatie over je systeem bekijken, programma’s starten, processen controleren en nog veel meer.

Deze cheatsheet bevat een verzameling veelgebruikte Linux-commando’s met korte uitleg en praktische voorbeelden.

Tip: Linux maakt onderscheid tussen hoofdletters en kleine letters. Downloads en downloads kunnen dus twee verschillende mappen zijn.

📂 Navigeren door bestanden en mappen

pwd – Waar ben ik?

Toont de volledige locatie van de map waarin je je momenteel bevindt.

pwd

Bijvoorbeeld:

/home/rudy/Downloads

ls – Inhoud van een map bekijken

ls

Uitgebreide informatie:

ls -l

Ook verborgen bestanden tonen:

ls -la

Bestandsgroottes leesbaar weergeven:

ls -lh

Een handige combinatie:

ls -lah

cd – Naar een andere map gaan

cd Documenten

Naar je persoonlijke map:

cd ~

Eén niveau omhoog:

cd ..

Naar de hoofdmap van het systeem:

cd /

Terug naar de vorige locatie:

cd -

📁 Bestanden en mappen beheren

mkdir – Een map maken

mkdir project

Meerdere onderliggende mappen tegelijk maken:

mkdir -p projecten/linux/documentatie

touch – Een leeg bestand maken

touch notities.txt

touch kan ook worden gebruikt om de wijzigingsdatum van een bestaand bestand bij te werken.

cp – Bestand kopiëren

cp bestand.txt kopie.txt

Een bestand naar een andere map kopiëren:

cp bestand.txt ~/Documenten/

Een complete map kopiëren:

cp -r project/ backup/

mv – Verplaatsen of hernoemen

Bestand verplaatsen:

mv bestand.txt ~/Documenten/

Bestand hernoemen:

mv oud.txt nieuw.txt

rm – Bestanden verwijderen

rm bestand.txt

Een map inclusief inhoud verwijderen:

rm -r mapnaam

⚠️ Let op: bestanden die je met rm verwijdert, gaan normaal gesproken niet naar de prullenbak.

Wees daarom extra voorzichtig met commando’s zoals:

rm -rf mapnaam

-r verwijdert mappen recursief en -f forceert de bewerking.

📖 Bestanden bekijken

cat – Inhoud van een bestand tonen

cat bestand.txt

Handig voor kleine tekstbestanden.

less – Grote bestanden bekijken

less bestand.txt

Je kunt met de pijltjestoetsen navigeren en met q afsluiten.

head – Begin van een bestand bekijken

head bestand.txt

Bijvoorbeeld de eerste 20 regels:

head -n 20 bestand.txt

tail – Einde van een bestand bekijken

tail bestand.txt

De laatste 20 regels:

tail -n 20 bestand.txt

Een bestand live blijven volgen:

tail -f bestand.log

Dit laatste is bijzonder handig bij logbestanden.

🔍 Bestanden en tekst zoeken

find – Bestanden zoeken

Zoek vanaf je huidige locatie naar een bestand:

find . -name "bestand.txt"

Zoeken naar alle .txt-bestanden:

find . -name "*.txt"

Hoofdletters en kleine letters negeren:

find . -iname "*.jpg"

grep – Tekst zoeken

Zoek naar het woord linux:

grep "linux" bestand.txt

Hoofdletters negeren:

grep -i "linux" bestand.txt

Recursief door bestanden in een map zoeken:

grep -r "linux" .

which – Locatie van een programma

which python3

Bijvoorbeeld:

/usr/bin/python3

💾 Schijfruimte bekijken

df – Vrije schijfruimte

df -h

-h staat voor human readable en toont bijvoorbeeld GB en MB in plaats van alleen bytes.

du – Grootte van bestanden en mappen

Grootte van een map:

du -sh ~/Downloads

Grootte van items in de huidige map:

du -sh *

lsblk – Schijven en partities bekijken

lsblk

Meer informatie, waaronder bestandssystemen:

lsblk -f

🖥️ Systeeminformatie

uname – Informatie over het systeem

uname -a

Alleen de kernelversie:

uname -r

hostnamectl – Informatie over de computer

hostnamectl

Dit toont onder andere de hostname, het besturingssysteem, de kernel en architectuur.

uptime – Hoe lang draait het systeem?

uptime

free – Geheugengebruik

free -h

Hiermee zie je hoeveel RAM en swap wordt gebruikt en beschikbaar is.

⚙️ Processen bekijken

ps – Actieve processen

ps aux

Zoeken naar een bepaald proces:

ps aux | grep firefox

top – Processen live bekijken

top

Afsluiten doe je met:

q

htop – Gebruiksvriendelijke procesmonitor

htop

htop is niet op iedere Linux-distributie standaard geïnstalleerd.

Op Debian en Ubuntu kun je het bijvoorbeeld installeren met:

sudo apt install htop

kill – Proces stoppen

Eerst zoek je bijvoorbeeld het PID:

ps aux | grep programma

Daarna:

kill 1234

Waarbij 1234 het PID van het proces is.

Een proces geforceerd beëindigen:

kill -9 1234

Gebruik kill -9 alleen wanneer normaal beëindigen niet werkt.

👤 Gebruikers en rechten

whoami – Wie ben ik?

whoami

id – Gebruikers- en groepsinformatie

id

Voor een specifieke gebruiker:

id gebruikersnaam

who – Ingelogde gebruikers

who

sudo – Commando uitvoeren met beheerdersrechten

Bijvoorbeeld:

sudo apt update

⚠️ Gebruik sudo alleen wanneer het nodig is. Met beheerdersrechten kun je ook belangrijke systeembestanden wijzigen of verwijderen.

🌐 Netwerkcommando’s

ip – Netwerkinformatie

IP-adressen bekijken:

ip addr

Kortere variant:

ip a

Routes bekijken:

ip route

ping – Verbinding testen

ping example.com

Stoppen doe je met:

Ctrl+C

Vier keer pingen:

ping -c 4 example.com

curl – Gegevens vanaf internet ophalen

curl https://example.com/

Alleen HTTP-headers bekijken:

curl -I https://example.com/

wget – Bestand downloaden

wget https://example.com/bestand.zip

📦 Pakketten beheren

De precieze commando’s verschillen per Linux-distributie.

Debian, Ubuntu en afgeleiden

Pakketlijsten bijwerken:

sudo apt update

Beschikbare updates installeren:

sudo apt upgrade

Programma installeren:

sudo apt install pakketnaam

Programma verwijderen:

sudo apt remove pakketnaam

Zoeken naar een pakket:

apt search pakketnaam

Fedora

sudo dnf install pakketnaam

Arch Linux

sudo pacman -S pakketnaam

🗜️ Archieven maken en uitpakken

TAR-archief maken

tar -cvf backup.tar map/

Gecomprimeerd .tar.gz-archief maken

tar -czvf backup.tar.gz map/

.tar.gz uitpakken

tar -xzvf backup.tar.gz

ZIP-bestand maken

zip -r backup.zip map/

ZIP-bestand uitpakken

unzip backup.zip

🔗 Meerdere commando’s combineren

Een van de sterke kanten van de Linux-shell is dat commando’s gecombineerd kunnen worden.

Pipe |

De uitvoer van het ene commando doorgeven aan het volgende:

ps aux | grep firefox

Of:

ls -la | less

> – Uitvoer naar een bestand schrijven

ls -la > bestanden.txt

Let op: een bestaand bestand wordt hierbij overschreven.

>> – Uitvoer toevoegen

date >> logboek.txt

Hierbij blijft bestaande inhoud behouden.

&& – Volgend commando alleen uitvoeren bij succes

sudo apt update && sudo apt upgrade

Het tweede commando wordt alleen uitgevoerd wanneer het eerste succesvol is afgerond.

🧹 Terminal opruimen

clear

clear

Maakt het zichtbare terminalvenster leeg.

De sneltoets:

Ctrl+L

doet in veel terminals praktisch hetzelfde.

📜 Eerder gebruikte commando’s

history

history

Zoeken in je geschiedenis:

history | grep apt

Nog sneller zoeken kan meestal met:

Ctrl+R

Typ vervolgens een gedeelte van het eerder gebruikte commando.

🆘 Hulp bij commando’s

Je hoeft niet alle opties van Linux-commando’s uit je hoofd te leren.

man – Handleiding bekijken

man ls

Afsluiten met:

q

--help

Veel programma’s ondersteunen:

ls --help

of bijvoorbeeld:

grep --help

⭐ Tien commando’s om als beginner te onthouden

Als je net met de Linux-terminal begint, zijn dit tien uitstekende commando’s om mee te beginnen:

pwd
ls
cd
mkdir
cp
mv
rm
cat
grep
sudo

Leer vooral niet tientallen commando’s uit je hoofd. Gebruik ze regelmatig en na verloop van tijd gaan de belangrijkste vanzelf in je vingers zitten.

💡 Heb jij nog een onmisbaar Linux-commando?

Deze cheatsheet is bedoeld als praktisch startpunt en is zeker niet compleet.

Welke Linux-commando’s gebruik jij bijna dagelijks? Deel je favoriete commando’s, opties en terminaltrucs in de reacties.

Zo kunnen we deze cheatsheet samen verder aanvullen. 🐧